Bệnh .. cố chấp

BỆNH .. CỐ CHẤP

Nhận thức càng thấp, con người càng cố chấp!

Có một nghịch lý là: Người hiểu ít thường không bao giờ nghĩ mình hiểu ít. Họ không nghi ngờ bản thân, họ chỉ nghi ngờ cả thế giới.

Khoa học hành vi gọi đây là hội chứng lệch lạc nhận thức kinh điển. Những người có tầm nhận thức hạn hẹp thường tự nhốt mình trong một “chiếc hộp niềm tin” độc tôn. Ở đó, trải nghiệm cá nhân là chân lý, quan điểm cá nhân là tiêu chuẩn, và bất cứ cái gì khác biệt với họ đều bị coi là sai trái.

Họ tuyệt đối hóa kiến thức, kinh nghiệm ngắn ngủi của bản thân đến mức biến góc nhìn riêng thành luật chung cho vạn vật:

- Nghe khác tai, họ lập tức phản đối.

- Thấy khác mình, họ vội vàng phủ nhận.

- Gặp điều vượt ngoài tầm hiểu biết, họ chọn cách công kích.

Họ hung hăng không phải vì họ mạnh, mà vì họ hoàn toàn bất lực trong việc nhìn thấy giới hạn của chính mình. Mối nguy hại trong đời người không phải là không biết, mà là không biết mình không biết. Sự tự tin thái quá của họ không phải là bản lĩnh, đó là sự chắc chắn mù quáng của một tư duy đóng kín, nhìn thế giới qua một khe cửa rất hẹp nhưng tưởng mình đã thấu thị cả đại dương.

Vì vậy, tranh cãi với một người cố chấp không bao giờ tạo ra sự khai sáng. Nó chỉ kéo bạn vào một cuộc chiến tiêu hao năng lượng vô nghĩa. Bạn không thể giải thích bầu trời bao la cho một người nhất quyết sống dưới đáy giếng, cũng như không thể đánh thức một kẻ đang cố tình giả vờ ngủ.

Khổng Tử từng nói: “Chỉ có bậc thượng trí và kẻ hạ ngu là khó thay đổi nhất.” Người trí cao đủ sâu để thấu hiểu, còn kẻ cố chấp lại quá chặt để tiếp nhận.

Cơ chế phòng thủ và sự chắc chắn mù quáng này đã được nhà tâm lý học hành vi Daniel Kahneman phân tích trong cuốn sách "Tư Duy Nhanh Và Chậm". Theo tác giả thì những người lười kích hoạt tư duy lý tính luôn bị dẫn dắt bởi các thiên kiến tự động, khiến họ luôn có nhu cầu chứng minh mình đúng để bảo vệ cái tôi thay vì tìm kiếm sự thật. Hiểu được quy luật não bộ này sẽ giúp bạn ngừng phí hoài năng lượng vào những cuộc tranh luận tiêu hao. 

Những người khôn ngoan thật sự không bao giờ phung phí đời mình vào việc hơn thua với những tư duy đóng kín. Họ chọn im lặng. Không phải vì họ thua, mà vì họ hiểu. Thắng một cuộc tranh luận với người không muốn hiểu không làm bạn lớn hơn, nó chỉ khiến bạn mệt hơn.

Ở đời, đừng cố chứng minh mình đúng với tất cả mọi người. Trí tuệ thật sự không nằm ở việc cãi thắng bao nhiêu người, mà ở chỗ biết rõ ai là người không cần tranh cãi. Im lặng đúng lúc không phải là yếu thế, đó là biểu hiện của khả năng nhận thức. Biết giữ gìn năng lượng cho những giá trị xứng đáng, và quan trọng nhất, là để tự nhắc nhở chính mình không bao giờ rơi vào chiếc giếng của sự ngạo mạn.

Theo Kim Tâm Đỗ

* Photo: Net