山房漫興其一
誰縛更將求解脫，
不凡何必覓神仙。
猿閑馬倦人應老，
依舊雲庄一榻禪。
SƠN PHÒNG MẠN HỨNG KÌ 1
Thuỳ phọc cánh tương cầu giải thoát,
Bất phàm, hà tất mịch thần tiên.
Viên nhàn mã quyện nhân ưng lão,
Y cựu vân trang nhất tháp thiền.
Trần Nhân Tông
Sơ Tổ Trúc Lâm
Dịch Nghĩa
Phòng Núi Khởi Hứng 1
Ai trói buộc mà phải tìm phương giải thoát,
Phẩm cách chẳng phàm tục cần gì tìm thần tiên.
Vượn nhàn, ngựa mỏi, người cũng đã già,
Vẫn một chiếc giường thiền ở am mây cũ.
Dịch Thơ
Ai trói lại mong cầu giải thoát,
Chẳng phàm nào phải kiếm Thần Tiên.
Vượn nhàn, ngựa mỏi, người đã lão,
Như cũ vân trang một chõng Thiền.
Thầy Thích Thanh Từ dịch
* Thầy Giới Đức dịch
Chúng ta vì thấy cuộc đời là khổ, bị trói buộc đủ thứ, bất như ý ... nên mới bước chân vào đạo, dốc chí tu hành để được giác ngộ giải thoát. Giải là mở, Thoát là ra khỏi trói buộc, cho nên Giải Thoát là mở trói cho mình. Nhưng ở đây Sơ Tổ dạy:
“Ai trói mà mong cầu giải thoát”
Ngẫm lại, chúng ta sẽ thấy cái khổ đó là tự mình tròng vào cho mình, tự mình trói buộc mình chứ không ai áp đặt cho mình cả. Nếu tâm hồn nhiên, trong sáng, bình thản, không dính mắc vào đâu hết, thì những gì xẩy ra cũng không làm tâm mình động, đó là người khéo tu. Còn đụng việc gì cũng dính, cũng khởi sanh phiền não thị phi, thì đó là tự trói buộc mình rồi. Mắt chúng ta thấy sắc đẹp, yêu thích sắc đẹp thì sẽ bị nó trói. Tai nghe tiếng hay, thích tiếng hay, bị tiếng hay trói. Mũi, Lưỡi và Thân cũng như vậy. Nghĩa là tất cả sáu căn đều bị sáu trần trói buộc. Như vậy, sáu trần trói buộc mình hay mình tự trói buộc?
Nhiều người hay nói: "Tôi bị nghiệp trói, nên tu để giải nghiệp". Nghiệp nó trói bằng cách nào? Nếu mắt thấy sắc đẹp, không nhiễm thì nó có trói được không? Tai nghe tiếng hay, không dính mắc, không bận bịu, nó có buộc được không? Đâu có gì trói buộc - trói buộc là do lòng mình nhiễm trước. Chính chúng ta nhiễm thì bị trói, không nhiễm thì ai trói. Vì vậy, mình đâu thể cầu bên ngoài giải cứu cho được. Có cầu thì nên cầu sao mình Thường Tỉnh không bị nhiễm sáu trần, đó là cái gốc.
Người biết tu thì bình thản trước thị phi sóng gió, không dự vào những cuộc tranh chấp hơn thua, khen chê, được mất của cuộc đời. Nhà Thiền dạy: “Phản quan tự kỷ bổn phận sự, bất tùng tha đắc”, nghĩa là soi lại tâm mình là phận sự chính, để nhận ra cái tâm dính mắc, bám chấp của chính mình mà tháo gỡ từ từ. Còn nếu cứ hướng ngoại tìm cầu, đổ lỗi cho người, cho hoàn cảnh thì không thể bứng được gốc rễ của khổ đau.
"Chẳng phàm nào phải kiếm thần tiên".
Chúng ta cứ nghĩ phải kiếm Phật, kiếm Thần Tiên ở trên núi cao hay ở một chốn nào xa xôi, nhưng Ngài nói “chẳng phàm”, mình chẳng phải người phàm thì đâu cần kiếm Thần Tiên làm gì. Ở đây, cách dụng ngôn của ngài rất khéo. Chẳng Phàm thì là người gì? Ngài không nói rõ, không xác định vì nếu có một danh xưng tức còn có cái Ngã để bám víu. Nếu ngay nơi mình chẳng còn những thói Phàm thì đâu cần phải kiếm Thần Tiên làm gì nữa. Kinh Lăng Nghiêm Phật dạy rất rõ: "Chỉ sạch phàm tình không cầu thánh giải" (Đản tận phàm tình bất cầu thánh giải). Thế nên, chúng ta tu chỉ dứt hết những cái xấu, cái dở của tình phàm. Khi sạch hết rồi tức hết phàm là Thánh - Thánh đâu ở ngoài con người phàm này. Như chúng ta hiện nay thấy cái thích thì ham muốn - đó là tham. Ai nói trái tai nổi giận - đó là sân. Thấy ai hơn thì ganh tỵ, thấy ai có tài có đức hơn mình không ưa...Tất cả những thứ tham, sân, si, ganh tỵ, oán hờn...đó là Phàm Tình. Bây giờ, chúng ta chịu khó bỏ dần đi, khi những cái đó hết sạch thì là Thánh rồi còn gì.
Như vậy, Thánh không ở ngoài đến cứu giúp mình mà hết tâm phàm sẽ trở thành Thánh. Chính mình hãy gạt bỏ sạch hết những thứ hư xấu, những tâm niệm phàm tục thì cái sáng suốt trong lành của Tâm Thánh hiện ra.Tâm thánh đã có sẳn nơi mình thì đâu cần tìm kiếm Thần Tiên để làm gì.
"Vượn nhàn, ngựa mỏi, người đã lão,
Như cũ vân trang một chõng thiền"
Đó là cái Tâm đã được thuần thục, nhu nhuyến, Tâm - Ý không còn lăng xăng nhảy nhót như con Khỉ, con Ngựa nữa còn Thân thì cũng đã già rồi, chín rồi. Đến được chặng này thì phải là người dày dặn, lão luyện trong công phu. Và rồi thì “Như Cũ Vân Trang” - một ngôi nhà trên núi mây mờ như xưa cũ với một .. giường Thiền. Nghĩa là vẫn với cái Tâm xưa ấy, cũng ngay Tâm này, nhưng là một Tâm thuần tịnh, lặng lẽ, sáng suốt, mà Ngài biểu đạt qua hình ảnh “một chõng thiền”.
Núi vẫn chỉ là .. Núi và Sông cũng vẫn chỉ là .. Sông.
...
Nguồn Tổng Hợp
*Tranh: Làng Mai
